Hejmara kesên ji kolerayê mirine gihişt 605 kesan

Rêxistina Tendurustiya Cîhanî ragihand, tenê di nav 5 hefteyên derbasbûyî de li Yemenê 605 kesan jiber kolerayê canê xwe ji dest dane.

Di daxuyaniya Rêxistina Tendurustiya Cîhanê de hatiye gotin, ku nexweşiya kolerayê li 19 bajarên Yemenê belav bûye û hejmara kesên ev nexweşî girtine gihitşiye 73 hezar û 700 kesan.

Li gorî daxuyaniyê roja pênşem û îna derbasbûyî (1 û 2ê Hezîrana 2017) 73 kes mirine û bi vî awayî hejmara kesên canê xwe ji dest dane bûye 605 kes.

Piraniya qurbaniyên nexweşiyê li bajarên bin kontrola Hussiyan û serokê berî yê Yemenê ne, tenê li 3 bajaran heta niha ti nîşanekê kolerayê nehatiye dîtin.

Beriya çend rojan jî rêsitina UNICEFê ragihandibû, ku her roj nêzîkî hezar zarokan jiber zikçûnê digihînin nexweşxaneyan. UNICEF dibêje, ji sedî 40ê kesên ji kolerayê mirine zarok in, her roj herî kêm 4 zarokên yemenî ji kolerayê dimrin.

 

Rudaw

HILBIJARTIN ÎRAN – Li gorî encamên destpêkê Ruhanî biser ketiye

Hilbijartinên serokatiyê li Îranê hatin sazkirin û li gorî encamên destpêkê Hesen Ruhanî 21.6 milyon û Îbrahîm Reyîsî 14 milyon deng bidest xistine.

Dengdan bo hilbijartina serokomariya Îranê heya 12ê şevê hate dirêjkirin û Wezareta Navxwe ya Îranê ragihandiye ku 40 milyon kesan di dengdanê de beşdarî kirin ku dike rêjeya %70 ya dengderan.

Li gorî amarên destpêkê destpêkê Hesen Ruhanî 21.6 milyon û Îbrahîm Reyîsî 14 milyon deng bidest xistine lê ev dane hê jî aliyê encamên saziyên fermî yên Îranê ve nehatiye piştrastkirin.

Serokê Komîsyona Bilind a hilbijartinên Îranê jî ragihand ku nêzîkî 40 milyon kes beşdarî hilbijartinan bûne û piştî temambûna cudakirina dengan, wê encamên dawiyê yên hilbijartinên serokomar û civata bajar û gundan bêne ragihandin.

 

rudaw

Gatîlov: Hevdîtinên Cinêv-6 bê encam man

Navenda Nûçeyan – Cîgirê Wezîrê Derve yê Rûsyayê Gennady Gatîlov ragihand, Hevdîtinên Cinêv-6 ên di navbera hêzên dijbereyê û hikûmeta Sûriyê de bê encam man û ti encamek ji danûstandinên vê gerê derneket.

Roja Înê 19ê Gulana 2017ê, li bajarê Cinêv ê paytêxta Swîsê Cîgirê Wezîrê Derve yê Rûsyayê got, Nûnerê Sekrêterê Neteweyên Yekgirtî ji bo Sûriyê Staffan de Mistura, roja destpêkirina hevdîtinên Cinêv -7 diyar nekir.

Hevdîtinên Cinêv-6 ên di navbera hêzên dijbereyê û hikûmeta Sûriyê de, 16ê meha Gulanê di bin çavdêriya Nûnerê Sekrêterê Neteweyên Yekbûyî ji bo Sûriyê Staffan de Mistura li bajarê Cinêvê hatibû destpêkiribûn.

Li gorî agahiyan, îro piştî 3 rojan ji birêveçûna wan danûstandin, hevdîtinên Cinêv-6 bi fermî bi dawî bibin, lê belê ti encamek li wê gera hevdîtinan derneket holê.
Di hevdîtinên Cinêvê de nûnerên Rûsyayê jî amade dibin û çavdêriya birêveçûna danûstandinên navbera dijbere û hikûmeta Sûriyê dikin.

-Rudaw

Newşîrwan Mistefa koça dawî kir

Serokê Tevgera Goranê Newşîrwan Mistefa îro koça dawî kir.

Newşîrwan Mistefa ji sala 2009 ve heta dema wefata xwe di 19ê Gulana 2017ê de Serokê Giştî yê Goranê bû.

Berdevkê Fermî yê Tevgera Goranê Şoriş Hacî di daxuyaniyekê ku ji televizyona fermî ya vê tevgerê ve hat belavkirin, ku Newşîrwan Mistefa îro înê 19ê Gulanê di saet 08:00ê serê sibê koça dawî kir.

Şoriş Hacî di daxuyaniya fermî ya bi navê Tevgera Goranê ve, hevxemiya xwe û Tevgera Goranê li gel malbat û kesûkarên Newşîrwan Mistefa anî ziman.

Hacî herwiha destnîşan kir, ku Goran dê li ser rêbaza wê serkirdeyê mezin ji bo xizmeta neteweya Kurd berdewam be.

 

Rudaw

Biryara nû ya Amerîkayê ya li ser Sûriyê

Amerîka sezayên nû li ser hin kesayetî û saziyên ser bi hikûmeta Sûriyê ve sepand.

Wezareta Xezînedarî ya Amerîkayê ragihand, bi sedema beşdarbûna wan bi awayekî rasterast an jî nerasterast di piştevanîkirina hikûmeta Sûriyê bo binpêkirinên li dijî gelê wî Sûriyê de, wan 5 kesayetî û saziyên Sûrî xistine di nav lîsteya cezakirinê de.

Wezareta Xezînedariya Amerîkayê diyar kir, di nav kesên ku hatine cezakirin, Mihemed Ebas heye, ku ji malbata Ramî Mexlûf bazirganê navdarê Sûriyê ye, ku di sala 2008an li jêr sezayên abbûrî yên Amrîka de ye.

Hewiha cezayên amerîkî, Dezgeha Bustan a Xêrxwaziyê jî li xwe digire, ku di lîsteya Wezareta Xezînedariya Amerîkayê de weke dezgeheke ser bi kesên tawanbar ên di hikûmeta Sûriyê de hatiye binavkirin.

 

Rudaw

Navên Hin Bajarên Kurdistanê (Kurdî-Tirkî)

Navên Hin Bajarên Kurdistanê (Kurdî-Tirkî)

 

Di Mîtos, Dîrok û Zargotina Kurdî de “Rostemê Zalê”

 

Rostemê Zalê Zer[1] yek ji navdartirîn lehengê mitolojiya Îrana qedîm e. Ev rûzemîn di bin bandora dînê kurdan yê qedîm Zerdeştî û Yezdanî yê de maye. Helbet efsane û zargotina Îrana qedîm jî li gor wan baweriyan teşe girtiye. Ji ber ku destana Rostemê Zal li Îrana qedîm de derbas dibe, divê em bizanin ku em behsa ku derê dikin. Îrana qedîm tixûbên wî pir fireh e û hema bêje bi dehan dewlet, împaratorî ji dewra antîk heta niha avabûne. Bi rêzê , xelkên Elam, Med, Axamenîş, Sasanî, Eşkanî, Pers, Ecem, Kurd, Tirk û gelek miletên kêmhejmar li wir jiyane. Ji wan hemiyan re Îranî hatiye gotin û ev peyv ne ji navê neteweyekî, navê herêmekê ye. Bandora herî zêde jî Medan û Sasaniyan li vî coxrafyayê pêkanîne. Jixwe Destana Rostem jî li wan erdan derbas dibe. Medan gelek bandor li bîr û ramanên xelkên mayîn kirine. Li gor lêkolîneran, Persîyan ji bilî ola Medan, gelek efsane û çîrokên wan jî kirine malên xwe. Ji ber vê yekê, pir eşkere ye ku destana Medan “Rostem”, wekî ya xwe nîşan dane. Li gor Heredot, efsaneyên dewra Kuraşê Duyem (Key Xisro) de mane, wekî; destana Kawa, destana Rostemê Zalê berhemên Medan in. Naveroka destana Rostemê Zal hema bêje baweriyên Medyayê dagirtîne.

Li gor gotina Persiyan tixûbên Îranê ji çîyayên Zagrosê, ji rojavayê perava Persiya, ji çiyayên Hîndîkûş, ji hêla bakûr heta pêlava rojava ya behra Kaspînê digire nava xwe.[2] Li Îrana qedîm sê şahînşahîtî mevcûd bûne. Li rojava Persîya, li rojhilat Balch an jî Bakterie û navêndê de jî Medya ango imparatoriya Medan. Li gor gotina dîrokzanên kevn yên rojhilatî, şahê Belchiya yê yekem Cemşît bûye. Cemşît B.Z di salên 3500an de bajarê Belchê rêvedibir. Cemşît binemala Paişdadîs(Pîşdadî) ava kiriye. Pey wî re binemala “Kawa”(Keyanî) an jî wekî tên nasîn, binemala “zanyar”an hukim kirine. Binemala sêyemîn jî bi navê “aspa” hatine nasîn. Wexta vî binemalê pêxember Zerdeşt rabûye. Key Guşt Aspa (Vîştaspa) baweriya Zerdeşt hebandiye û wekî dînê dewletê pejirandiye.

Em li gor bûyerên di Şahnameyê de diborin de pêdihesin ku Rostem dewra Key Kûbat (Kavî Kavata), Key Kavûs (Kavî Ûsadhan) û Key Xisro(kavî Hûsravah) de jiyaye. Diroknasên rojava, Key Xisro bi navê Kûraşê II. (Cyrus II.) dizanin. Kûraşê II. B.Z. di nav salên 559-529 an de bûye desthilat. Ango sî salî hukim kiriye. Lê Şahnameyê de têgotin ku wedê(maweya) hikumdariya wî şest sal bûye. Rostem fermandarê Key Kubat, Key Kavûs û Key Xisro yê herî payebilind û mêrxas bûye. Wekî Şahnameyê de tê gotin, Key Kavûs û Key Xisro jî her tim bilêv kirine wekî xêra Rostem, xêra şûr û mertalê wî welatê wî aza û bextewar e û xirabiya Efrasiyabê Tûranî nagihije tu encamî.

Gelo Rostem kesayetiyekî rasteqîn e an jî bi temamî efsaneyî ye. Navê Rostem û Kawa Avestayê de derbas nabin. Li gor rojhilatzan A. Christensenê ev herdu nav di dewra Sasaniyan de tevî efsaneyê bûne. Şerefxan, ji Firdewsî neqîl dike û dibêje Rostem kurd bûye û bi navê Rostem-î Kurdî hatiye nasîn. Gûrdal Aksoy jî dibêje ku “Vî derbarê de çend zanyar (Th. Nöldeke, Das Iranische Nationalepos, 10,11; Christensen, Les Kayanids, s.136-46) iddaa kirine ku Rostem lehengekî Sakayî ye. Herzfeld jî pirtûka xwe ya bi navê ‘Dîroka Arkeolojiya Îranê’ de dibêje ku Rostem ne ji Îranî ye, lê Qralê Sakastanê ye û bawermendekî Zerdestî yê serhişk bûye.[3] Li gor Herzfeld navê Rostem nasnavê Xwedanekî ye û dibe ku navê Xwedan Vrtragna[4] be. Lê avestayê de navê Key Xisro wekî Kavî Hûsravah û navê Efrasiyab jî wekî Frangrasyon derbas dibe. Dîrokzanên Tirk iddaa dikin ku Efrasiyab Alp Er Tûnga ye. Alp Er Tûnga destanekî Tirka ya antîk e. Ev nav di Şahnameyê de wekî Efrasiyab derbas dibe û neyarê Key Xisro û Rostem yê herî mezin e. Di dewra herî baştirîn ya dewleta sakayan de jiyaye û dawiya dewletê jî disa dewrana wî de bi tekçûna wî encam daye. Heredot û gelek dîrokzanên ewil Efrasiyab wekî “Astiyag” nivîsine û ev kes Qralê dewleta Medan yê dawî bûye û Key Xisro (Kuraşê II. ) jî nevîyê vî ye. Sînorê Tûran û Îranê Çemê Ceyhûnê(Amû Derya) bûye. Li jora Çêm xelkên Sakayî (Îskît) li jêrê jî xelkên Îranî dijiyan. Di berhevokên kurdî de jî bi navê “Ava Şehderûtê” behsa vî çemê tê kirinê û bi sedan salan di nav her dewletan de wekî sînor maye.

Dîrokzan behs dikin ku bi navê Rostem fermandarekî dewra Keykûbad, Keykavûs û Key Xisro hebûye. Fermandarekî binav û deng bûye. Dîrokzanê qurna dehemîn Taberî ku ew jî xelkê îranê ye, piştrast dike ku Rostem fermandarê Key Kavûs bûye. Taberî dinivîse ku, Key Kavûs wexta ku kurê wî Siyavahş bû, ji bo perwerde kirinê sparte bendeyê xwe yê herî payebilind Rostem. Navê Rostem dinivîse, “Rostem bîn Destan bîn Berman bîn Harnek bîn Girşasp bîn Asrt bîn Sehm bîn Nerîman.”[5] Heman berhemê de tê gotin ku, “Rostem merivekî xurt û sitemkar bûye.” Wexta ku Key Kavûs eskerên xwe ajot ser Yêmenê, ji ber padîşahê wir têk çûye û bi destê padîşahê wir, di bîrekê de dîl tê girtin. Li gor baweriya farsiyan Rostem heta navenda Yêmenê çûye û Key Kavûs ji bîrê derxistiye. Li ser vê mêraniya wî Key Kavûs erdê Sicîstanê û Zabilîstanê li ser wî qeyd kiriye û tacek û textekî nigên wî zîv hatiye çêkirîn daye wî ku welatê xwe birêvebibe. Ebdullah M. Varlı pirtûka xwe de behs dike ku Sicîstan ku destê Rostem de bû jixwe xelkê wir Kurd bûne. “Her wusa hemû dîrokzannê Ereban ji bo komalê Sisîstanê (dive Sicîstan be) gotine; Evan Kurdin”[6].

Piştî ku Kuraşê Duyem qralê Medan Astîyag têk bir, êdî xelkê Pers bûbûn desthilat û xelkên Medî bûbûn bindest. Persiyan xwastin ku xelkên Medî bi darê zorê asîmîle bikin. Lê ji ber ku çand, bawerî û zimanekî wan ê dewlemend hebû, xelkên Persiyan her çiqasî desthilat bûn jî ew ketin bin bandora Mediyan. Çanda îranê li ser mîrata Elam- Medan ava bû. Ji bilî çanda Medan, Persiyan navên “arî” jî wergirtin û mîrata wan heta istilaya Misilmanan li ser platoyê domandin.[7]

Ew bûyerên dîrokî ji zarê gel hatine wergirtin û nivîsîn. Herçiqasî hatibin nivîsîn jî, bûyerên rasteqînî bi sedan salan li ser zarê gel hatine gotin û wexta ku zarekî derbasî zarekî din bûne gelek tişt lê zêde bûne û bûyer, kes û dem formekî asayî guheziye formekî derasayî. Heta roja ku dîsa hatine nivîsînê jî wisa berdewam kirine. Dive ku fermandarekî bi navê Rostem jiyabe û merivekî rêzê be. Lê belê di nav zêna xelkê de ew kes wekî xwe nemaye û bi xêra zargotinî wesfên derasayî di kesayetiya wî de hatine komkirin. “Mîtos di bûyina lehengekî de ne dawî ye, qonaxa yekem e. Bîranîna rûdaneke dîrokî yan jî kesayetiyekî rasteqînî herî zêde, dibe ku du an jî sêsed salan hebûna xwe berdewam bike. Sedema we jî ew e ku ji bo zêna gelerî bîranîna kesayetiyên rasteqînî û bûyerên tekane gelekî dijwar in”.[8] Em dibînin ku kirinên Rostem jî di nav gel de bi sedan salan hatine gotin û di zargotina kurdan de formekî efsaneyî cihê xwe girtine. Êdî Rostem dikare şêran re şer bike û wan bi lepên xwe bikuje, dêwan re bikeve qal û cengê, dêwên heft serî bikuje û xelkê destê wan rizgar bike, fîlan têk bibe, bi tena serê xwe bi sedan leşkeran bikuje û qet derbek jî lê negire. Gurzekî heftsid pûtî wekî mûyekî bilind bike û hwd. Dawiyê di zargotina Kurdî de merivekî ne rêzê ye, êdî lehengekî antîk e; wekî Îndra, Threatona, Herakles û yên mayîn. Destan li nav van şert û mercan de hatiye honandin.Her çiqasî me navê “Mitos û Dîrok” jî gotara xwe zêde kir, mebesta me ya herî zêde Rostem û zargotina Kurda ye.

Ev çîroka Rostemê Zal e. Çîrokeke dûr û dirêj; têr û tijî ye. Em ê berê ewil bala xwe bidin gelo Firdewsî çi şêweyê destana Rostem honandiye û paşê zargotina Kurdî de ev destan çawa hatiye bikaranin bi hûrgilî bikolin.

Firdewsî û Rostemê Zalê

Zargotina Kurda ji ber nimûne û firehiya babetên xwe bandorekî mezin li ser gelek nivîskarên rojhilatî û rojavayî hiştiye; nemaze jî li ser nivîskarên Faris, Ermen, Tirk û Ereb. Gelek nimûneyên zargotina Kurdî wergerandine zimanê xwe û berhemen xwe de bikar anîne. Heciyê Cindî destnîşan dike, “timî ji nimûnê zargotina cimaetekê dikaribû derbasî nava zargotina cimaeta dine cînar bibûya…bi vê nêtê jî got em şîrovekin, axaftina wan meselok û xeberokêd Kurda, wekî nava nivîsarêd Firdûsî, S’edîda (Sediyê Şîrazî) dibînin.”[9] Wisa xûyaye berhema Firdewsî gelek nimûneyên kurdî dagirtiye. Di Şahnameyê de em rastî gelek meselok , metelokan tên, dîsa rastî edet û rêûresman tên ku ji mêj ve ev kevneşopî di nav gelê Kurd de hebûne; wekî ji bo mirinekî reş girêdan, xalî li ser ser xwe de kirin, por, rû û cilên xwe çirandin… Rostem, ji ber ku kurê xwe Sohrab bi nezanî dikuje xalîyê li ser serê xwe de dirijîne, cilên xwe diçirine. Xelkên Zabîlê şîn û giriyê dikin û reş girêdidin. Diya Sohrab, Tehmîne bi destên xwe cil û bergên xwe çirand, porê xwe rûçikand, xalî li ser serê xwe reşand û bi diranên xwe goştê milê xwe gez kir. Li ser kurê xwe dilorand.

Gelek efsane û agahiyên dîroka qedîma “Medya ûPersiya”yê bi xêra Firdewsî ji windabûnê xilas bûne. Navê wî yê rasteqîn Ebolqasim e. Her çiqasî derheqê cihê jidayîkbûnê û sala jidayîkbûna agahiyeke sedîsed rast nînbe jî lekolînêrên derheqê Firdewsî û berhema wî de xebat kirine gihîştine encamekî hevpar. Firdewsî li rojhilata Îranê gundek an jî navçeyeke bajarê Tûsê ji dayik bûye. Tarîxa jidayîkbûna wî jî di nav salên 932-941 de nîşan didin. Wexta ku şahname temam kiriye Fîrdewsî nêzî heyştê salî bûye. Tê gotin ku Firdewsî xên ji Farsî, Erebî û zimanê îrana qedîm û zimanê proto-Kurdî;Pehlewî jî zanibûye. Ji bo nivîsandina Şahnameyê, aliyekî de salix û sulixan sûd wergirtiye û para herî zêde jê sûdwergirtiye berhemên berî wî hatine nivîsin in û gelekên wan jî zimanê pehlewî bûne.

Şahê Sasaniyan , Nûşîrewan di sedsala 6’an de derheqê hikumdarên berê de agahî dane berhevkirin û pirtûkxaneya xwe de parastiye. Disa beriya Firdewsî hikumdarê Samaniyan Yezdicird, ferman daye zanyarê xwe yê herî zana û ji mala torinan, Danîşwer ku bi alikariya mûbîdên ku vê karê re mijûl in, kevneşopîyên pirtûkxaneya Nûşîrewan de bi rêk û pek bide ber hev û kêmasiyan temam bike. Danîşwer ew nivîsên belavbûyî dide hev û ji dewra Kiyumers heta dewra Husrevî Pervîz pirtûkekî bi navê “Hudayname” amade dike. Huda, peyva guhastî ya kurdî ya Xwedê an jî Xoda ye. Li vir dewsa şah hatiye bikaranîn zimanê Pehlewî bi wateya Şah digire.[10] Ev pirtûk bi fermana Hz. Omer beşeke wî, bi zimanê erebî hatibû wergerandin. Wexta ku arteşa erebên misilman erdê Sasaniyan dagirkirin, bi tevî serwet û samana wan pirtûkxaneya wan jî ket destê misilmanan. Tê gotin ku Hz. Omer ji nav wan nivisan de pirtûka ku behsa keyayên Medyayê û Îrana qedîm dikin, daye welgerandin ji bo zimanê Erebî. Ji nav wan de, di pirtûka Danîşwer de wexta mijar hatiye ser dînê Zerdeşt û serpêhatiyen bavê Rostem; Zal û teyrê simîr, li gor xelîfeyê ev berhem behsa tiştên xirab jî dike lema dest ji wergerandina berhemê berdaye.

Wêje, huner û zanîst gelekî bala hikumdarê dewleta Gazneyî (Zabilîstanê), Mehmûd dikişand, nemaze rûdanên borî û serpêhatiyên lehengên navdar. Ev serpêhatiyên ecêp û bi îbret bi baldarî guhdar dikir û ger nivisarek bidîta dixwand. Kesên ku ev meraqa hikumdar serwext dibûn ji wî re gelek çîrok û efsane dişandin. “Merivekî bajarê Mervê bi navê Servîazad ku îddaa dikir ku binemala Nerîman e, serborîyên Sam, Zal û Rostem ku di mala wan de hatine veşartin[11] pêşkeşî Siltan Mehmûd kir. Siltan Mahmûd dixwast ev nivîsên cûrbicûr wekî pirtûkekî birêkûpêk bide nivîsandin. Encama hewldanên xwe de ev xebat sparte Firdewsî. Tê gotin ku Siltan Mehmûd ji ber heqê her bendekî ê zêrek bida. Firdewsî berê ewil bi xêra hevalekî xwe yê bi nav Leşkerî pirtûka Danîşwer destxistiye û ev bûye bingeha şahnameyê. Fîrdewsî heta derketiye pêşberê Siltan Mehmûd gelekî hewl daye, rastî gelek astengî û çavreşîyên helbestvanên serayê hatine. Encamên hewldanên xwe de bi xêra merivekî payebilindê serayê, Mahek “Destanî Rostem û Îsfendîyar” pêşkeşî Siltan Mehmûd kiriye û pişt vê rasthatinê, Siltan ferman daye ku Firdewsî bibîne. Firdewsî dîwana siltan de çend bend gotiye û tê gotin ku gelekî kêfa siltan jê tê û jê re dibêje “ Bi xêra te dîwana me bû firdews” ango dîwana me bû bihuşt. Lema jî nasnavê wî ma Fîrdewsî. Destpêka nivîsandina berhemê de karê Firdewsî hêsan bûye lê belê her roj sterka wî geş dibû lema hesûdî û çavreşîyên wezîr û helbestvanên serayê jî her roj bêhtir gur dibûn. Wexta ku Firdewsî ev berhem kuta kir temenê wî nêzî heyştê salî bûbû. Siltan Mehmûd ferman da ku jê re bi barê fîlekî zêr bişînin lê belê Siltan Mehmûd dikeve ber bayê wezîr. Wezîr ew qayîl kiriye ku dewsa zêran 60 hezar dîrhem zîv bişîne bes e. Lê belê Firdewsî ev ji bo xwe bêhurmetî qebûl kir. Ji ber ev berhema giranbiha tu qîmeta peran nîne li gor Firdewsî. Jixwe xwastina wezîr jî ev bû ku Firdewsî ber çevê siltan reş bike lema ev tevgera wî, bi destewerdana xwe ve ji bo Siltan Mehmût wekî bêhurmetî da nîşandan û ev tevger wekî tîrekî vegeriya Fîrdewsî û mecbûr ma ku erdê Siltan Mehmûd biterkîne. Sala 1020an de dîsa li gundê xwe, di mala xwe de bê mal û milk, çawa Şahnameyê de li ser mirina gelek pehlewan û hikumdaran jî gotiye, “vê dinyaya derewîn barkiriye çûye.”

Berhema Firdewsî ya payebilind 60.000 bendan pêk tê. Li nav van beytan de navê ku herî zêde jê tê behs kirin Rostem e. Şahnameyê de tê xûya kirin ku bi xêra Rostem û binemala wî stêrka şahên Îranê geş bûye. Di dewra pelewantiya Rostem de Îran gihiştiye dewra xwe ya herî xurt û bibandor. Keyayên Îranê kengî biketiyana tengasiyê alîkarî mala Zal û Rostem dixwastin. Ji ber xizmet û xebatên Sam rêvebirina Zabilîstanê bi destê keyayên Îranê hayiye spartin ji bo Sam. Piştî Sam, Zal û piştî wî jî Rostem rêveberiya heremê hildaye destê xwe. Di çîrokên kurdî yên Rostem de jî em dibînin ku şahên Îranê ji ber sersariya Rostem çend caran lê dane xeyîdandinê û Rostem terkeserî welatê xwe kiriye û encamê de dijmin davêje ser sînorê wan û şahên Îranê meriv şandine ku Rostem vegere û jixwe mikûr tên “Îro roja Rostem bû, min çavê xwe kor kir, ez Rostem hilatim.”[12] Baş xuya dike ku Îran an Medya bê navê Rostem nayê bilêvkirin.

Destana Rustemê Zal, ji mêj ve di nav miletê Kurd de jî hatiye zanîn û gotin. Ev serpêhatiyên Rostem, paşê bi destê Firdewsî hatine berhev kirin û ji ber ku farisî hatine nivîsîn wekî malê Persiyan hatine nîşandan. Firdewsî pirtûka xwe ya navdar “Şahname”yê de beşekî fireh serpêhatiyên Rostem re terxan kiriye. Rostem hember Tûraniyan mêrxasiyekî berbiçav nîşan daye. Jixwe xelkê Arî ye, ango Aryan. Arî peywekî pehlewîye û wateya wî “ yên ku bi agir in.” Peyva Arî dibe ku bê meneya yên ku êgir diparêzin jî be. Jixwe xelkên aryanê Zerduştî bûn û agir wekî tiştekî pîroz dihebandin .Li gor baweriyeke din jî Rostem û binemala wî Yarsanî bûne. Jixwe baweriya yarsanîtî jî heman heremê bi bandor bû. Navê rostem di nav heft fermandarên qenciyê, parêzerên yarsanitîyê de jî derbas dibe. Helbesteke Şa Îbrahîm Eyyût de pesnê Rostem tê dayîn û tê gotin ku Rostem çawa tola Siyawiş ji Efrasîyab stendiye.[13]

Binemala Rostem

Di nav gelên rojhilata navîn, nemaze di nav gelê Kurd de wek edetek gelek eşkereye ku kesek qet nebe navê heft kal-bavê xwe jiber bizane. Li Kurdîstanê, nemaze li gundan wexta ku dixwazin yekî binasin navê bavê wî dipirsin, ger nasnekirin paşê jî navê bavê bavê wî/wê dipirsin. Di nav kurdan de jî Rostem bi tenê navê xwe na, navê bav û kalikên xwe tê zanîn. Behsa kal-bavên Rostem de jî gelek nav hatine rêz kirin. Li gor berhevoka kurdnasên Alman Eugen Prym û Albert Socin de şaxeke Rostem de behsa binemala wî tê kirin; “Rostem bû kurê Zalê, Zalê kurê Qarê bû, Qar kurê Samê bû, Sam kurê Pîrî bû, Pîr kurê Nelîma bû, Nelîma kurê Qawiya (Kawa) bû, Qawiya kurê Qeyteran bû, Qeyteran kurê Qamêran (Karman) bû, Qamêran jî newiyê Adem bû.” Li gor Şahnameyê jî Rostem kurê Zal e, Zal kurê Sam e, Sam jî kurê Nerîman e. Nerîman yek jî serhengê leşkerê Ferîdûn bûye. Disa di pirtûka Zargotina Kurda I de tê gotin “Milet usa bawer dike, wekî Rostem Kurd bûye, wekî carna zarbêj navê hevt kal-bavê wî hildidin: Rostemî Zal, Zalê Dal, Dalê Kam, Kamê Sam, Samê Narîman, Narîmanê Qereman.”[14]Heman pirtûkê de dîsan tê gotin ku, “berevkirina, civandina zargotina kurda li van salên paşwextiyê nîşan dide, wekî şaxê Rostemî Zal nava kurdada gele eyanin û ew bi navê “Cengleme” yane jî ‘Rostemî’, eyanin. Xen ji wê dîroknivîsê kurda yêd sedsaliya XVI Şeref-xan Bîdlîsî, çaxê derheqa pelewanê zemanê berêde dinivîse, divêje “Rostemî kurê Zal kurd bû- eva pelewanê hanaya bi can-cendekê xweyê fîlî û pelewanekî guzlî hena padşayê Kêy-Kûbadda jîye, her weha ew li Sîstanê ji dîya xwe bûye, lema jî navê Rostemî Zabûlî lêkirine. Fîrdaûsî Tûsî , Xudanê Şah-namê, -de bira xwede rema wîda be!- navê wî danî Rostemî kurd.”[15] Şerefxan her wekî Rostem, fermandarê şahê ecem Hurmuz bîn Nûşîrevan, Behramê Çopîn; Gurgîn Mîlad, Mevlana Tacettînî Kurdî, dildarê ku ji bo Şîrîn gelek êş û azar kişandiye û çiya qelaştiye, Ferhad jî kurd dihesibîne. Di berhevoka kurdî de jî ew pelewanên hevalên Rostem jî kurd tên nîşandan û tê gotin padîşahê Îranê Kinkaûs(key Kavûs) , xwedêgiravî ji ber destdirêjiya Siyawiş li jina xwe ji pelewanên wekî Gevoyê Guderz, Tûsê Nevzer dixwaze Siyawiş bikujin lê Guderzê bavê Gevo dibêje; “Em Kurmancin, em nikarin kurê padşa bikujin. Îro , go, dilê wî ji kurê wî maye, dibêjît herin bikujîn. Êdî sibê dilê wî vegerîbe ji kurî, êdî wê me biqelîne, koka Guderza, ya Nevzerîan bîne.” Gevo xwe dide pesna û Firingîsê jina Siyawiş re dibêje “ Ez Kurmancê teme, go, min negote te çiqas Tûranî hemû min berevke, min minet ji wan tune.”[16]

Rostem pirî caran navê bajarê xwe ve tê destnîşan kirin wekî Rostemê Zabilê an jî Zabilîstanê. “Eva Welata navê wî yê kevn Zabilîstan e û Genze bajarekî. Kesê ku ji we Şehnama Firdosî xandibe dizane eva Zabilîstan şûna binemala mêrê mezin û pehlevanê cihanê bi nav û deng Rostem ê kur ê Zal e, ku di pirtûkê dîrokan de Rostemê Zabilî tê gotinê. Tê zanînê ku evan deran hêj di berya zanê da di sala 700-600 da şûnwarê kurdan bûye. Welatê Zabilîstan di nîveka Xoresan û Hindistanê dane. Zabilîstan welatê ku di wan gavan da jêra Ğur hatiye gotinê bi xweber e.”[17]Padîşahên Kabîlê bi xurt bûn û wêrekiya xwe hatine nasîn û wekî tê zanîn ev der ji wekî Zabîlê bin destê binemala Rostem de bûye. Bi xêra wan pelewanan împaratoriya îranê hertim serketiye. Wekî gotinekî tê gotin “ heya padîşahê Kabîlê dernekebe ser text, padîşahê Hindê namirin.”[18]

Firdewsî behsa Efsaneya Kawa (Gave) û Dehhaq jî dike û dibêje ku wexta ku şeytan bi dilqê aşpêjekî bû xizmetkarê Dehhaq jê re gelek xwarinên bi lezzet û xweş pehtin û Dehhaq ew pir eciband û pîroz kir. Aşpêj xwast ku serpîlên wî maç bike ku serbilind be. Wexta ku şeytan ev tişt kir li ser pîlên wî du seriyên meran peyda bûn. Şeytan dîsa bi dilqê hekîmekî hat serayê û çareyek nîşanî Dehhaq da ku divê rojê serê du xortan jêke û mujiyên wan bide wan meran ku rehet bin. Dehhaq vî çareyê diceribîne û tê gotin ku herroj du xort dihatin kuştin. Paşê du aspêjên Dehhaq yên dilpak dewsa her xortan , xortek serê wî jê kirin û dewsa yê din jî mujiyê miyekî lê zêde kirin û ew kesê ku serbest berdan jî şandin çiyayên bilind. Firdewsî dibêje ku ew kesen li ser çiyan hev civiyan xelkê Kurd pêkanîne. Xurt in(wekî Rostem ), req in û biyabanî ne. Kawayê hesinker jî, ji ber ku hivdeh kurê xwe dabû qurbanî ji bo ya hijdehan serî li ber Dehhaq rakirîye û bi rêberiya wî û pêşmala wî ya bûye sembola serhildan û serkeftinê ew xortên serê çiya jî tevlî xwe zulma Dehhaq holê rakirine û Padîşahtî dane Ferîdûn. Şahên dewra Rostem ji binemala Feridûn in. Rostem dive ku binemala Kawayê hesinker be. Jixwe gelek pelewanên Îranê jî, wekî Gûderz, Gurgîn… , binemala Kawa ne. Ew pêşmala Kawa ku paşê buye alaya Keyaniya Îranê xîret daye wan. Îro jî xelkê Kurd xwe peyrewên Kawayê hesinker dihesibînin.

ÇAVKANÎ: Riataza.com 

[1] Ji ber ku Zal ji diya xwe bi porspî hatibû dinyayê û hemû mûyên li ser wî spî û zer bûn jê re Zalê Zer hatiye gotin. Sam ev kemasîya wî nîşana ehrîmen hesibandiye û nexwastiye pê rûreş be, ew li ser çiyayê Elbûrzê tena serê xwe hiştiye û teyrê Sîmir ev biriye hêlina xwe û wekî çêlikekî di bin baskê xwe de xwedî kiriye.

[2] Norma Lorre Goodrich; Sam Zal ve Oğlu Rustem, r.5, Ord. Prof. Şemdettin Günaltay, Îran Tarihi Cilt.I, r. 1

[3] Gürdal Aksoy, Bir Söylence , Bir Tarih Newroz, 1998 Ankara. Yurt yayın. r. 163

[4] Vrtragna

[5] Taberî, Milletler ve Hükümdarlar Tarihî II, r.728

[6] Ebdullah Memê Mehmet Varlî, Diroka Dugelên Kurdan ( 600-1500) r.83

[7] Ord. Prof. Şemdettin Günaltay, b.n.b. , r. 125

[8] Mircea Eliade, Ebedî Dönûş Mitosu, r. 54

[9] Heciyê Cindî, Meselok û Xeberokêd Cimaeta Kurda, r. 17

[10] Firdevsî, Şehname C.I, rr.11-14

[11] Firdevsî, Şehname C.I , r.17

[12] Heciyê Cindî, Şaxêd Eposa “Rostemê Zalê” Kurdî, r. 211

[13] Doç. Dr. Abdurrahman Adak, Destpêka Edebiyata Kurdî ya Klasîk, r. 131

[14] Ordîxanê Celîl- Celîlê Celîl , Zargotina Kurda I, r.38

[15]Ordîxanê Celîl- Celîlê Celîl, b.nb. r. 38, Şerefxan Bidlîsî, Şerefname ( Kürt Tarihî) r. 23

[16] Heciyê Cindî, Şaxêd Eposa “Rostemê Zalê” Kurdî, rr. 277,288

[17] Ebdullah Memê Mehmet Varlî, b.n.b, r. 142

[18] Ebdullah Memê Mehmet Varlî , b.n.b, r.142

 

Şemoyê Memê, lêkolîner

candname.com

Pira Mala Badê û Dewleta Kurd a Merwanî

Pira Mala Badê, weke ku ji navê wê pirê jî tê fêmkirinê, li ser navê Bad ê Dostik hatye avakirin, ê ku damezrenerê Dewleta Merwanî ye…

Bad, ( an jî Baz) di sala 991-an da, di şerê li gel Hemdanîyan pêk hatye da hatye kuştin û xwarzîyê wî Hesen ê Merwan ketye şûna wî û sinorên dewleta xwe berfirehtir kirye… Di dema Bad da, navê dewleta wî ne Merwanî ye, piştî Hesen ê Merwan, navê dewletê dibe Merwanî… Lê siltanên Merwanî, bapîrê xwe, Bad ê mezin ji bîr nakin û di dema Ebû Nasir ê Merwanî da, vê pira bêhempa, a ku ji hêla mîmarîyê ve li seranserê dinyayê nav û deng daye, li ser navê wî ava dikin. Avakirina wê jî, derûdora salên 1040 û 1050-an e..

Hêjayî gotinê ye ku, navê dewletê Merwanî ye, dibe ku ji hêla cînarên wan ve wiha hatibin binavkirin, lê malbata Merwanîyan di civaka kurd da, wek ” Mala Badê ” têne naskirin. Nivîsên ku li ser kevirên pirê hatne nivsandin gelek in, û her desthilatdarî jî, kevirekê nû ê ku navê siltanên wan li ser bûye, pê ve danîye. Mînak; Artûkîyan, Selçûkîyan û Osmanîyan û hwd….. Di demên dawîn da, di dema serhildanê Sasûnê da, em vê jî baş dizanin ku, generalekî tirk bixwe jî, hin keviran deranîye, tine kirîye û hinekên wan jî, ji bo neyên xwendin xera kirye…. Ev agahî di pirtûka Hasan Hişyar da berfirehî hatne nivsandin.

Ya din pirtûka hêja a Îbn-ul Erzak, agahîyên kêrhatî û berfireh dide me, nemaze di der barê Dewleta Merwanîyan da…. Lê mixabin, bi tenê beşeke biçûk a vê pirtûkê hatye wergerandin û beşên din jî li benda lêkolînê ne… Orîjînala wê, di mûzeya Londonê da ye û Abdullatîf Avad ê lêkolînerê ereb- Misrî, hin beşên wê ên din jî amade kirye û weşandye. Mamoste M. Emîn Bozarslan, beşa Merwanîyan ji erebî wergerandye li tirkî û bi navê ” Mervani Kürtleri Tarihi ” daye weşandinê… Beşên din jî, li benda lêkolîn û wergerandinê ne… Bi hêvîya lêkolîn û wergerandinên wan beşên din jî….

Wêne: Pira Mala Badê – 1909
Nivîskar: Xerzî Xerzan

Pirtûka Tibê Ya Kurdî

Pirtûka Tibê ya ku 200 sal berê ji aliyê Melayê Erwasî ve bi kurmancî hatiye nivîsandin û Celadet Bedirxan jî di Hawarê de behsa wê dikir, hate bidestxistin. Destxeta pirtûkê niha tê latînîzekirin û dahûrandin.

Bi dîtina vê pirtûkê re dîroka nivîskî ya kurd dê careke din bê nîqaşkirin.Derket holê ku Melayê Erwasî 200 sal berê bi destxeta xwe, bi zimanê kurmancî lê bi tîpên aramî (erebî) pirtûka tibê nivîsandiye. Di pirtûkê de behsa nexweşî, derman, nîşanên nexweşiyan, aliyên dermanan ên nerênî, parêz, şîroveya hin navan, mijarên baytariyê, mijarên cinsî tê kirin. Di pirtûkê de li ser nexweşiya ba, bayê çerxan, bayê sor, bawesîr, belxem, birîn, birîna xwîn tê, birîna goştrizî, bernegirtina daran, bêhna devî jî tê sekinandin û rêbaza wan a başbûnê tê vegotin. Di pirtûkê de nav, rêbaza başkirina van nexweşiyan jî derbas dibe: Birînên hundirîn, kewa birînan, birîna xencerê, birînên tîr û tivingan, bîrov, çavêş, çavê şikestî, çavê werimî û bi xwîn, êşa piştê, êşa diranan, êşa sîng, germiya bedenê, gezkirina dûpişkê, geztina marî, qolinc, qewirandina heywanên geztinê, girê û rîşên ser hestiyan, nexweşiya ku çav goşt û xwîn digre, guhêş, guhê giran,  hemla jinê, heraret,  îlancux, navçûn (îshal), navçûn û zikêş, jehr, jehrxwarin, kurm, kurmê zik, ketina deng, mar  bikeve zik, mîznehatin, mûyên çavan, dirêjkirina mûyan, mad û biz, nexweşiya xewê, nezle, hatina avê ji çavan, çavtarîbûn, ronahiya çavan, revandina mûriyan…. Di pirtûkê de bi dehan nexweşiyên din ên cur be cur hene û Melayê Erwasî riya başbûna van nexweşiyan û dermanên ku divê ji bo van nexweşiyan bên çêkirin nîşan dide. Di pirtûkê de kîtekît behsa hin giya û nebatên ku derman in û divê nava hev de bên kutandin jî dike. Erwasî tenê nexweşiyan teşhîs nake, her wiha kîjan giya û nebat ji kîjan nexweşiyê re baş e û divê çiqas bên kutandin, çiqas bên vexwarin an jî çiqas bên tevlihevkirin, yek bi yek vedibêje.

Kadrî Yildirim dahûrîneriya pirtûkê dike

Alîkarê Rektorê Zanîngeha Artukluyê Prof. Dr. Kadrî Yildirim niha li ser pirtûkê xebatên latînîzekirin, dahurîn, tespît û tehlîlan dike. Yildirim, diyar kir pirtûka Tiba Melayê Erwasî ji pexşana kurdî ya klasîk nimûneyeke balkêş e û bi qasî ku tê zanîn di warê nûjdariyê (bijîşkî) de mînaka yekemîn a nivîskî ye. Yildirim, got heta nîvê sedsala 20’emîn li Herêmê Kurdistanê hejmara nûjdaran kêm bûye û gelek nexweşî bi riya nûjdariya gelî dihatin dermankirin û hê jî ev nûjdarî dewam dike. Ji bo dermankirina gelek nexweşiyan ji nebatan mifa dihat wergirtin û hê jî rewş wisa ye. Di eslê xwe de bingehê gelek dermanên ku îro nûjdariya nûjen bi kar tîne, li ser nebatan e. Deverên Kurdistanê ji aliyê nebatan ve pir dewlemend in, nûjdarên gelî bi saya vê dewlemendiyê di sazkirina dermanan de bi astengî û zehmetiyan rû bi rû nemane. Kadrî Yildirim, bal kişand di nava Tirk, Ereb û Farisan de qesîdeyeke tenê jî bi serê xwe bûye mijara lêgerîn û lêkolînan, bûye mijara tezên akademîk û wiha got: “Min jî bi vî çavî li Tiba Melayê Erwasî nihêrt û min dît ku hêja ye xebateke dahûrînî li ser bê kirin û raya giştî ya nûjdariyê wê nas bike. Me ev pirtûka hêja hem bi Kurdî hem bi Tirkî di bin destpêkek, çar beş û pêvekek de nirxand û dahûrand.”

Celadet Alî Bedirxan behsa Erwasî dike

Erwas gundekî navçeya Miksê ye. Navê gund yê niha bi Tirkî Doğanyayla ye. Miks navçeyeke Wanê ye û navê wê yê nû bi Tirkî Bahçesaray e. Bi qasî ku tê zanîn yekemîn nivîskar û lêkolînvanê ku qala nivîskar Erwasî û pirtûka wî kiriye, qaymeqamê Sultan Esdilhemîdê Duyemîn ê Mûtkiyê, Yûsuf Ziyadîn Paşa ye. Yûsuf Ziyadîn Paşa di pirtûka xwe ya bi navê “êl-Hediyyetu’l-Hemîdiyye Fî’l-Luxati’l-Kurdiyye” (Ji Sultan Ebdilhemîd re Bi Kurdî Diyariyek) ya ku bi fermana Sultan Ebdilhemîd nivîsandiye de, dema ku navê hin zanayên kurd û berhemên wan tomar dike der bareyê nivîskar Erwasî de hevokeke erebî wiha bi kar tîne: “Rîsaletu Mula Muhammed el-Erqetînî Fî Îlmi’t-Tıbb”(Pirtûkçeya Mela Mihemedê Erqetînî)Çawa ku tê dîtin,Yûsuf Ziyadîn Paşa nasnavê nivîskar ne wekî Erwasî, wekî Erqetînî nivîsandiye. Paşê em ji Celadet Alî Bedirxan pê dihesin ku nivîskar ji gundê Erwasê ye, li ser nûjdariyê pirtûkeke biçûk lê hêja nivîsandiye û di nava gel de navê vê pirtûkçeyê wekî “Tiba Melayê Erwasî” tê zanîn.

Celadet Bedirxan di kovara Hawarê de, di hejmara 33’emîn de, di bin sernavê “Klasîkên Me” de bi navê xwe yê Herekol Azîzan wiha dibêje: “Melayê Erwasî kitêbek kiçik lê hêja nivîsandiye. Kitêba wî li ser nexweşî û dermanên wan e. Mela tê de qala nexweşiyan dike û dermanê her nexweşiyê û çêkirina dermanan jî dibêje. Min bi xwe nedîtiye, ez bi saxluxdanê dibêjim. Dîsan rawiyan gote min ku Melayê Erwasî di weqtê Evdal Xanê bavê Bedirxan de rabûye. Li gora vê û bi texmîn Mela beriya niho bi 150 salî emir kiriye. Ji kitêba wî re Tiba Melayê Erwasî dibêjin”. Hêjayî gotinê ye Destxeta Melayê Erwasî di destê Mela Zeynelabidîn Amedî de ye û wî kopiya vê destxetê ji nû ve derbasî ser kaxiz kiriye. Li gorî pêzanînên Yildirim, navê Melayê Erwasî yê rastîn Şêx Mihemed e, di heman demê de mezinekî tesawufê ye û gihiştiye pileya “qutub”iyê.

Çavkanî: Rudaw

candname.com

10 Zanîngehên Herî Kevnare

Xwendegeh? Belê, cihê ku em zarokên xwe li wir fêrî xwendin û nivîsandinê dikin re xwendegeh tê gotin. Li welatên pêşketî fêrkirina zarokan a ji bo xwendin û nivîsandinê ji 3 saliyê, li hin welatan ji 2,5 saliyê ve destpê dike. Dê û bav mecbûr in ku zarokên xwe bişeynin xwendegehê û zarokên xwe fêrî xwendin û nivîsandinê bikin, mafê çûyîna li xwendegehê û li wir bi derfetên dewletê, bi gotineke din bêpere xwendin jî tê parastin.

Lêbelê perwerdehiya bilind, ango xwendina li zanîngehê ne weke xwendegeha seratayî bêpere ye. Jê re pereyeke pirr mezin divê, û her çiqas xwendina li zanîngehê re pêdivî bi pereyeke pirr mezin hebe jî, xwendekar ref bi ref serî li zanîngehên cihêring didin daku li wir xwendina bilind biqedînin û dîplomayê bistînin. Gelo em derbarê dîplomaya ku ji zanîngehekê hatiye wergirtin, çi difikirin? Helbet bêşik û guman dîplomaya ku ji zanîngehekê hatiye wergirtin, hema bi hêsanî nehatiye wergirtin, jê re ked, dem û zanyarî divê. Di zimanê latînî de peyva ku beramberî peyva zanîngeha kurdî tê, “universitas magistorum et scholarium” e. Em dikarin vê têgînê wiha vebêjin; “civîna mamoste û zanyaran”, û cara pêşin di sala 1088an de ji hêla Romaniyan ve li bajarê Bolognayê hatiye bikar anîn.

1. Zanîngeha Bolognayê (1088)

Pêşrevê tevahiya zanîngehan li bajarê Bolognayê ye, di serdema Împaratoriya Romayê de li Bolognayê bi çêkirina avahiyekê ve destpê karê zanîngehê hatiye kirin. Niştecihên Bolognayê li her derê û demê bi serbilindî vê yekê eşkere dikin. Dirûşmeya vê zanîngehê wiha ye; “Alma mater studiorum”, bi kurt û kurmancî; “dayika têrker ya zanyariyê.” Di sala 1158an de bi awayeke fermî weke zanîngeh tê destnîşan kirin lê ji lêkolînên dîrokî tê dîtin û peyitandin ku zanîngeh di sala 1088an de hatiye çêkirin.

2. Zanîngeha Oxfordê (1167)

Belê, zanyarên ku Zanîngeha Cambridgeê avakiribûn, ji Zanîngeha Oxfordê bûn. Zanîngeha Oxfordê zanîngeha pêşin ya li Îngiltereyê hatiye avakirin e û herwiha zanîngeha pêşin ya li Rojavayê Ewropayê ye. Di sala 1167an de key Hendrik II yê Fransayê du xwendekarên Îngilîz ji Zanîngeha Parîsê diqewitîne, li ser vê bûyerê li Îngiltereyê Zanîngeha Oxfordê tê avakirin. Hin kes bi îdîa/angaşt in ku zanîngeh di sala 825an de hatiye çêkirin, lêbelê heya vê demê tu belgeyên ku vê angaştê piştrast bikin tune ne. Navê wê yê latînî; “Universitas Oxoniensis” e, û dirûşmeya wê “Dominus Illuminatio Mea”ye. “Xwedê ronahiya min e” vegotina vê dirûşmeyê ye. Margaret Thatcher û Tony Blair û David Cameron li wir perwerdehî dîtine. Û hema bêje tevahiya serekwezîrên Îngiltereyê yên piştî şerê cîhanê li Oxfordê perwerdehî dîtine. Di beşa fîzîkê de kesên weke Richard Dawkins, Robert Boyle, Albert Einstein û Erwin Schrödinger dîplomaya xwe ji vê zanîngehê wergirtine. Oscar Wilde, JRR Tolkien, Hugh Grant û Terry Jones jî ji vê karwanê ne.

3. Zanîngeha Cambridgeê (1209)

Rehê gavberî/berevaniya di navbera du zanîngehên navdar, Zanîngeha Cambridgeê û Zanîngeha Oxfordê ji kûr û dûr tê. Zanîngeha Cambridgeê sebeba hebûna xwe deyndarê Oxfordê ye. Dema du zanyarên Zanîngeha Oxfordê di sala 1209an de têne dardakirin, zanyarên din naxwazin têkiliya xwe bi zanîngehê re bidomînin û herwiha nedixwastin dest ji zanyariyê berdin. Pirsgirêka xwe bi avakirina zanîngeheke nû çareser dikin. Lê zanîngeh piştî çend salan, di sala 1231an de bi awayeke fermî weke zanîngeh tê qebûlkirin. Navê wê yê latînî, Universitas Cantabrigiensis e, û dirûşmeya wê “Hinc lucem et pocula sacra” ye. Heger em rasterast wergera vê gotinê bikin, gotineke wiha derdikeve holê; “li vir, defter/kitêba pîroz heye/dimîne.” Helbet divê em li ser vê gotinê bisekinin û vebêjin lewre ji me re çi tê gotin? Bi kurtayî ji me re wiha tê gotin; “li vir em pêşxistina ronahiyê û zanîna watedar/binirx dikin.” Gellek kesên navdar ji vê zanîngehê dîplomaya xwe wergirtine. Hin kesên dîplomaya xwe ji vê zanîngehê wergirtine ev in; Charles Darwin, Stephen Hawking, Desiderius Erasmus, Thomas Malthus, Milton Friedman û hwd.

4. Zanîngeha Salamancayê (1218)

Em dîsa li Îspanyayê ne ku wê demê Zanîngeha Salamancayê girêdayiyê Keyitiya Leonê bûye. Zanîngeha herî kevn û çalak yê Îspanyayê, Zanîngeha Salamancayê ye. Li gorî hin çavkaniyan di sala 1134an de hatiye avakirin lê bi fermî sala avakirina vê zanîngehê weke sala 1218an tê qebûlkirin. Navê xwe ji keyê Castille û Leonê ku weke Alfonso X(10) tê nasîn, û ji serekê rûhanî wergirtiye. Navê wê yê latînî Universitas Studi Salamanticensis e, û dirûşmeya wê “Quod natura non dat Salmantica non praestat” e. Vegotina wê wiha ye; “tiştê ku xweza/sirûşt nikare bide, wê Salamanca jî nikare bide.” Bi gotineke din, her tiştê ku ji sirûştê bû, rasterast li zanîngehê dihate berhev kirin. Dema Columbus dixwaze nêrîna xwe yê li hawirdora gerdûnê çerixînê bi key û keybanûya Îspanyayê şêrîn bike, dihere vê zanîngehê û ji pisporên erdnîgariyê re çîroka xwe vedibêje.

 

5. Zanîngeha Paduayê (1222)

Du sal beriya avakirina Zanîngeha Napoliyê, Zanîngeha Paduayê hatiye çêkirin. Di nav sînorên Îtalyayê li Lombarda Legayê ye, dema çêkirina wê de Lombarda Lega dewleteke serbixwe bûye. Li gorî zanyariyên fermî zanîngeh di sala 1222an de weke xwendegeh destpê karê xwe kiriye lê avahî bi xwe beriya wê salê hatiye çêkirin. Bingeha zanîngehê xwe digihêjîne zanyarên ji Zanîngeha Bolognayê ku serê xwe bi lêgerîna li “libertas scholastica-serbestiyên zanistî” diêşandin. Universitas Studi Paduani navê wê yê latînî ye û dirûşmeya wê: “Universa Uneversis Patavina Libertas” e ku wiha tê vegotin: “Serbestiya Paduayê, gerdûnî/cîhanî û ji bo her kesî ye.” Baxçeya botanîk ya vê zanîngehê, di beşa baxçeyên botanîk de li pey baxçeyên babîlonê li parzemîna Ewropayê weke baxçeya ewil tê hesibandin. Baxçeya botanîk di sala 1545an de hatiye avakirin.

6. Zanîngeha Napoliyê (1224)

Avakarê vê zanîngehê Federicoyê II ye ku keyê Împaratoriya Romayê bûye. Zanîngeh li Napoliyê ye ku wê demê beşek ji Keyitiya Sîcîlyayê bûye. Taybetmendiya vê zanîngehê ew e ku deriyên zanîngehê ji raya giştî re vekirî bûye. Îtalyayî ji vê zanîngehê re wiha dibêjin; Università degli Studi di Napoli Federico II û dirûşmeya wê jî wiha ye; Ad Scientiarum Haustum et Seminarium Doctrinarum. Vegotina vê dirûşmeyê jî ev e; “ji bo fêrbûna zanistê û belavkirina zanînê.” Frederik II ji ber du sedemên sereke zanîngeh avakiribû û deriyê zanîngehê ji raya giştî re vekiribû; yek, pêdiviya wî bi burokratên xurt û çalak hebû ku keyitiya xwe birêve bibe. Helbet pêkanîna vê pêdiviyê ne ewqas hêsan bû û pê re jî pêdiviya wî bi parêzer û dadgeran, û bi karmendên xwende û zana hebû. Dîsa Frederik dixwest ku bêyî pereyên zêde were xerç kirin, perwerdehiya xwendekarên jîr û zana bû û herwiha nedixwest xwendekar ji Îtalyayê derkevin û biçine welatên din. Thomas Aquinas ku em wî weke Thomasê Aquinî dinasin, xwendekarê herî navdar yê ji vê zanîngehê ye. A niha bi qasî 100.000 xwendekar li zanîngehê perwerdehiyê dibînin.

 

7. Zanîngeha Sienayê (1240)

Zanîngeha Sienayê bi qasî salekê ji zanîngeha Valladolidê kevintir e. Li Îtalyayê li herêma binav û deng li Toscaneyê ye. Dema hatiye avakirin ne li Îtalyayê lêbelê bi navê xwe yê kevn, li Komara Sienayê bûye. Universitas Senas navê wê yê latinî û herwiha fermî ye, bi Îtalkî jê re Università degli Studi di Siena ye. Di sala 2006an de hejmara niştecihên bajarê Sienayê bi qasî 54.000 kes bûye ku ji wê hejmara niştecihên bajêr 20.000 kes xwendekarên ji zanîngehê bûne. Zanîngeh bi fakulteya bijîjkê û fakulteya dadê deng vedaye. Pietro Ispano (bi navê Johannesê 21 jî tê zanîn)weke mamosteyê herî navdar yê ji vê zanîngehê ye û mohra xwe li binê rûpelên dîroka zanîngehê xistiye. Feylosofê binav û deng, herwiha bijîjkê taybet yê Key Fredirikê II bû û dîsa di sala 1276an de weke serekê ruhanî ya katolîkan hatiye birûmet kirin.

8. Zanîngeha Valladolidê (1241)

Me li Portekîzê destpê gera xwe kiribû, dûre em çûbûn Îtalyayê û a niha em li Îspanyayê li bajarê Valladolidê ne. Zanîngeha ewil ji Îspanyayê ku di lîsteya me de cihê xwe digire, lê ne ya dawîn e, lewre li Îspanyayê ji vê zanîngehê kevintir zanîngeh hene. Dema Zanîngeha Valladolidê tê çêkirin, ne li Îspanyayê lêbelê li Keyitiya Castilleyê bûye. Em dikarin bibêjin ku Zanîngeha Valladolidê sebeba çêbûna xwe deyndarê Zanîngeha Palenciayê ye, Zanîngeha Palenciayê di navbera salên 1208 û 1212an ji hêla Key Alfonsoyê 8 a Castilleyê ve hatiye çêkirin, cihê Zanîngeha Palenciayê tê guhertin û pêdivî bi zanîngeheke nû çêdibe. Pirraniya zanîngehên kevn xwediyê dirûşmeyekê(slogan-motto) ne, Zanîngeha Valladolidê jî yek ji zanîngehan xwedan dirûşmeye. Dirûşmeya vê zanîngehê jî “Sapientia Ardificavit Sibi Domvm” e. Helbet divê em vê dirûşmeyê vebêjin daku em bikaribin tiştekî jê fahm bikin. Bi zimanekî nerm û ne giran e wiha ye; “zanyarî mala xwe ava kir”. Bi gotineke din mala zanîn û zanyariyê ye. Hejmara xwendekarên vê zanîngehê bi qasî 32.000 kes e û kêmzêde 2.000 profesor li wir karê perwerdehiyê dikin. Zanîngeheke mezin e lê ne ya herî mezin e, lewre ji vê zanîngeha mezintir zanîngeh hene.

 

9. Zanîngeha Maceratayê (1290)

Li Vatîkanê ye ku wê demê jê re Dewleta Dînî dihate gotin û ji zanîngehên avakirî ku qor bi qor li ser bedena bajarê Romagna, Marche, Umbria û Lazioyê hatibûn çêkirin, zanîngeha pêşin e. Di sala 1290î de hatiye çêkirin û navê wê bi fermî “Università degli Studi di Macerata”ye, û li Maceratayê ye. Hejmara xwendekarên vê zanîngehê bi qasî 11.000 kes e.

 

10. Zanîngeha Coimbrayê (1290)

Coimbra li Portekîzê, tenişta paytexta Lîzbonê ye. Beriya ku bibe zanîngeh, jê re “Estudo Geral-Studium Generale” dihate gotin û ji çar beşan, huner, teolojî(îlahiyat), dad(hiqûq) û tenduristiyê pêk dihat. Zanyarên Portekîzê di roja 1ê adarê ya sala 1290î de biryarekê distînin û biryara xwe bi nameyekê digihînin ber destê keyê Portekîzê daku enstitûya Coimbrayê bi awayeke fermî weke Zanîngeha Coimbrayê were peyitandin ku key Dinis jî li ser daxwaziya zanyarên mohra xwe li binê vê veguherînê dixîne. Ji wê nameyê tê fahm kirin ku zanyar beriya wê nameyê ji hewldana ku enstitûya Coimbrayê weke Zanîngeha Coimbrayê bidine peyitandin. Li Zanîngeha Coimbrayê hê jî perwerdehiya xwendekaran berdewam e û yek ji zanîngehên herî mezin ya Portekîzê ye. Bi latînî jê re “Universitas Conimbrigensis” tê gotin. Her sal bi qasî 20.000 xwendekar li wê zanîngehê perwerdehiya bilind dibînin. 1663 profesor li wir amade ne.

 

Metîn Eser / Felsefevan

 

candname.com

Fermana Tanzîmatê û Serhildana Mîrê Botan-1

Di destpêkê de heke em bi pirsekê dest bi gotara xwe bikin, wê demê ev mijara me yê fikr û ramanan de bêtir zelal be. Pirsa me jî; gelo Gelê Kurd gelekî bindest e an gelekî têkoşer e?

Bêguman bersîv ne hêsan e. Lê heke em bixwazin cevabekî jê hildin, dibê em di perspektîfeke tek û yek de gelê din ên ser rûyê erdê û kurda bînin li ba hev û ka binhêrin çi ferq heye an jî çi ferq hene. Ev sedsala dawîn û heta îro, waxta ku em Edebîyata Kurdî dimêzînin, bi zêdeyî hêstên bindestî, hêsirî, bêkesî, neçarî tên xûya û bandora xwe ser xwendevanan de dihêlin. Lê belê bêdewletî û bindestî ne wek hev e, cûdatîyeke tenik navbera wan de cîyê xwe digire.

Birastî ez bixwe çend welatê Efrîkayê mam, pişt re bo kerê perwerdehîyê min fersend dît ku jîyana gelên Asîyayê, nêzîk ve bibînim û bibim şirîkên heyata wan. Gelên Efrîkayê û henek welatên Asîyayê bin zor û zilma dagirkera gelek kişandine û hê jî dikişînin. Pêşyê eger em Efrîkayê bînin ber çavan, hemû gelên wir azadîya xwe dest xistine û bindestîya Îngiliz û Fransizan xilasbûne. Belam tesîra serdestan tesîreke wisa mezin e ku îro jî bi tev reng û denge xwe ve ber çavan e. Her wekî îro gorî qanûnan tu cûdatî nava reş û spîyan de nîn e. Lê çerm reşên Efrîkî cem yekî spî nikarin ku derheq tiştekî de fikrê xwe bîne ziman, em dikarin bêjin mixabin ewna xwe piçûk dibînin. Hê îro jî çayxane û xaringehên reş û spî ya cûda ye. Welatîyên Efrîkî qedera bindestîyê didomînin û wisa texmîn dikim ku ew ne tîştekî asan e bi carekî de wê nexweşiyê xilasbin.

Hîndistan ji Efrîkayê xirabtir e. Îro Hîndistan dewleteke mezin û serbixwe ye lê belê zimanê wana gelek bin bandora Îngilizî de maye û 3 peyvan yek Îngilizî ye. Dema tu welatîyên Hîndistanê re civîna pêk tînî û fikrê wan derheq mijarê de dipirsî, yek peyva wan heye û ew jî “yes sir”e, yanî hûn zanin, hûn çawa dibêjin wilo ye. Wisa xwîna wan mêtinê ku daxûyandina fikr û ramanên xwe bêparin. Ez li vir dixwazim bêjim ku erê em nebûn xwedî împerator an dewletên mezin lê dîrokê de Kurda stûyê xwe ber tu kesî xwar nekirine, mineta xwe kesî negirtine. Dem û dewra Siltan Mehmûdê duyemîn de jî waha bû, dewsa bi payîtext ve girêdanê, Kurda serhildan hilbijartin.

Dewleta Alî Osmanî di dawîya demsala 18mîn û destpêka 19mîn de rewşeke xirab de bû. Bûyerên li Balkana, hilperînên Sirp û Yewnanan, êrîşên Rûs, Fransî û Îngilizan, hicûma Walîyê Misirê nedihîştin Osmanî sere xwe rakin. Mehmûdê duyemîn, padişahê wê dema dijwar bû. Siltan Mehmûd rêzik û zagonên nû dianî ku dewletê wê weziyetê xilas bike, lê ew fikr û zagonên nû rewşê dijwartir dike, serhildanên teze derdixe meydanê.

                         Berîya Mehmûdê Duyemîn Sîstema Mîrekîya

Dewleta Osmanî de walîyên wîlayeta ji aliyê payîtext ve kifşdibûn û bi destûr û îzna padişah dest bi kar dikirin. Lê mîrekîyên Kurdan ji bilî vê qaîdên bûn. Em dikarin bêjin heya wê demê Mîrên Kurda li cî û ware xwe de xwedîyê nîv-serbixwetîyên bûn û mîrtî ji bav derbasî kuran dibû. Heke em ser grafiîka jorê bisekinin yê were dîtin ku tu têkilîyn siltan ji serokên eşîreta û mîran re yekser tune ye. Dema soz, peymanek hebe an rewşeke xerab an jî hewcetîya tiştekî de mîrê mîran navbeyna wan de têkilîya datîne. Padişahê Osmanîyan rasterast tevî karê Kurdan nabe, Kurd bi xwe karê rêvebirîyê dimeşînin, anegorê xwe biryara hildidin, jîyana xwe didomînin. Serbixwetî û azadîya Kurdan eşkere ye, ber çavan e.

Xilasbûyîna salên 1700î de Osmanîyan xwastin kû wan mîran bi otorîteya navendî/merkezî ve girêdin. Ev biryara payîtext bû sedema bûyerên nû. Dema Siltan Mehmûd de, Sekban-i Cedîd (artêşa leşkerîya nû) hat damezrandin. Bo Kurdan şert û mercên nû anîn holê. Leşkerî boy Kurda jî bû mecbûrî, heta wê demê mîrekîya waxtê şer de payîtext re esker dişandin lê bi zagonên nû ew şandina leşker û serbazan bû daîmî. Hin mîrekî bi payîtext ve hatin girêdan û nîv-serbixwetî ji destê wan girtin, ew baca mîra dida dewletê, ew jî zêde kirin.

                      Dema Mehmûdê Duyemîn de Sîstema Mîrekîyê

 

Sîstem guherîbû, erka ji bava derbasbûna kura hatibû sekinandin, walîyan erk û wezîfên xwe ji payîtext hildidan. Bi wê dem û dewrana nû de berpirsîyarîyên mîrê mîran gelek kêm bibûn, ewqas hewcetî nemabû ji ber kû sîstema navendî ava bibû û kar û barên eşîr û xanan ji aliyê payîtext ve dihat control kirin. Paşayên Osmanî û wezîrên wan diketen nava karê fermî û tevî rêvebirîyê dibûn, ew serok û rêberên gura wan nedikirin, rêya wan nedişopandin bi hêsanî ve dihatin guherandin. Birastî bo wan guherandin asan bû lê dijberî wan Kurd hebûn û Kurda wisa zû dev jê bernedidan. Serê demsala 19mîn û pê ve serhildanan destpê kirin, boy her du aliyan jî rojên giran û xedar dîrokê de cîhê xwe digirtin.

1806an de Mîrekîya Babanan serî hildan, ev şer nêzîkê sê sala kişand û encamê de Babanzaden têk çûn. Berxwedana Bababanzadeyan ji serhildanên din re bû nimûne.

Pişt raperîna Babanan, 1818an de Kurden Zaza serîhildan. Ev hilperîn li Dêrsîm û dorhêla wê çêbû, nêzîkê du sala kişand û encamê de Zaza binketin. Pey wan re jî 1830î de serhildana Kurdên Ezdî destpêkir, ev şer li aliyê Colemêrg û Şengalê sê sal dewam kir. Dû Ezdîya re 1833an de Mihemedê Kor û Serhildana Mehmûd Xan, Serhildana Xerzan hate hole. Ev serhildanên bi Babanan re destpê kirin, bandoreke mezin ser demsalên nozdeh, bîst û bîstûyekan hîştin. Hê îro jî têkoşîn çar perçê Kurdistanê didome. Wisa tê xûyanê ku evê hê jî bidome.

Welat Agirî-Riataza

Ji Perlamentoya Iraqê derbarê Roja Enfalê de biryareke nû

Parlamentoya Iraqê biryar da ku roja 14ê Nîsanê, ku ji aliyê kurdan ve weke Roja Enfalê tê naskirin, weke Roja Nîştîmanî ya Iraqê were naskirin.

Parlamenterê Iraqê Mesûd Heyder ji Rûdawê re ragihand; “Parlamentoya Iraqê di rûniştina roja Pênşemê de 13-4-2017, li ser projebiryareke 5 xalî deng da. Xalek jî li ser wê yekê bû, ku Roja Enfalê weke Roja Nîştîmanî ya Iraqê were pejirandin.”

Mesûd Heyder diyar kir, ku xaleke din jî ew e ku biryar hatiye dayîn sindûqeke taybetî yê qerebûkirina kesûkarên enfalkiriyan were avakirin û ji aliyê madî û manewî ve werin qerebûkirin.

Heyder got; “Biryar hate dayîn navendeke lêkolînê were avakirin da ku hemû belgeytên derbarê enfalê bên komkirin, li ser astê Iraqê û navdewletî bibin dokûmanter.”

Mesûd Heyder ku di heman demê de endamê Komîsyona Yasayî ya parlamentoyê ye da zanîn; “Biryar hate dayîn li Bexdayê hêmayek were danîn da ku lêkolîna derbarê enfal û neheqiyên biserê kurdan de hatine, bike. Pêwîste hikûmeta Iraqê li ser astê navdewletî dosyeya enfalê çalak bike daku were zanîn li hember gelê kurd komkujî hatiye kirin.”

Li Başûrê Kurdistanê, komkujiyên ku rejîma Beesê li hemberî kurdan kiribûn, bi bêjeya “Enfalê” bi nav dikirin. Enfal navê sûreyekê Qur’ana pîroz e.

Ev komkujî, ji sala 1986an heta 1989an berdewam bû. Di Enfalê de herî kêm 183 hezar kes hatin qetilkirin, zêdetirî 4 hezar gundên kurdan hatin wêrankirin û herî kêm milyonek welatiyên kurd koçber bûn. Li Kurdistanê her sal 14ê Nîsanê weke bîranîna qurbaniyên Enfalê tê bibîranîn.

Di 16ê Adara 1988an de jî êrîşeke din li dijî Helebce û derdora wê hate pêkanîn. Firokeyên rejîma Bees bi çekên kîmyayî êrîşî Helebceyê kir. Di vê êrîşê de herî kêm 5 hezar kesan jiyana xwe ji dest dan. Kesên ku ji vê komkujiyê xilasbûn, bi awayekî neasayî nexweş dikevin.

Komkujiya Helebceyê  ji nav komkujiyên Enfalê, ya herî piçûk bû.

 

 

rudaw

Partiyên Îslamî yên Kurdistanê peyama yekîtiyê dan

Partiyên Başûrê Kurdistanê yên weke Tevgera Îslamî ya Kurdistanê, Partiya Yekgirtuya Îslamî û Komela Îslamî ya Kurdistanê biryar dan ku li ser geşedanên herêmê, bi hev re tevbigerin.

Sekreterê Giştî yê Partiya Yekgirtuya Îslamî Selahedîn Behaedîn, Serokê Komela Îslamî ya Kurdistanê Elî Bapîr û Sekreterê Giştî yê Tevgera Îslamî ya Kurdistanê Îrfan Ebdulezîz îro li Silêmaniyê hatin ba hev. Herwiha Sekreterê Giştî yê Yekîtiya Zanayên Misilmanên Cîhanê Dr. Elî Muhyîdîn El-Qeredaxî jî di civînê de amade bû.

Piştî civînê konferanseke rojnamevaniyê hate lidarxistin û Selahedîn Behaedîn di derbarê vê civînê de  axivî û diyar kir, qonaxa ku gihîştine, ji bo partiyên Îslamî pêngaveke dîrokî ye.

Behaedîn destnîşan kir, 3 babetên ku divê partiyên Îslamî yên herêmê li ser bixebitin hene û got: “Em weke partiyên Îslamî, biryarên me yên hevpar ev in: têkoşîna li dijî gendelî û bêdadiyê, bi çarçoveyeke serbixwe û neteweyî çareserkirina pirsgirêkên navxweyî û herwiha dabînkirina yekîtiya partiyên Îslamî yên Kurdistanê.”

Selahedîn Behaedîn wiha dirêjî da axaftina xwe: “Li ser vê mijarê, emê hêj gelek caran ramanên xwe bi hev re parve bikin. Emê ji bo çareseriya pirsgirêkên xwe bi biryar bin. Li ser xebata hevpar, emê paşve gav neavêjin. Emê hewldanên xwe bidomînin. Ez hêvî dikim ku em her dem bi hev re bin. Eger em bi hev re gav neavêjin, em hemû dê zirarê bikin.”

Sekreterê Giştî yê Yekgirtuyê Behaedîn herwiha eşkere kir: “Emê bi ti awayî li gel tevgerên ku bibine sedema birakujiyê nebin. Em ji qonaxeke hesas derbas dibin.”

 

Weke din partiyên Îslamî yên Kurdistanê li ser nexşerêyeke 10 xalî rêkeftin kirin û amaje bi wê yekê kirin ku ew 10 xal di demeke kin de dê werin pêkanîn

Rûsyayê projeya li ser Sûriyê veto kir

Rûsyayê projebiryara derbarê êrişa kîmyayî ya li Xan Şêyxûn a Sûriyê li Encumena Asayişa Navdewletî veto kir.

Encumena Asayişa Navdewletî ji bo gotûbêjkirina projebiryara welatên Amerîka, Fransa û Brîtanyayê ya derbarê êrişa kîmyayî ya du heftî berî niha ya li bajarokê Xan Şêyxûn a Sûriyê de di civînê de ye.

Piştî destpêkirina gengeşe û gotûnêjên derbarê vê projebiryarê de, Encumena Asayişa Navdewletî deng li ser wê projebiryara taybet bi bikaranîna çekên kîmyayî li Sûriyê da.

Lê belê Rûsyayê dijatiya xwe ji bo vê projebiryarê aşkere kir û mafê xwe yê Vetoyê bi kar anî û ji ber bikaranîna Veto ji aliyê Rûsya ve ew projebiryar nehat qebûlkirin.

Amadekirina vê projebiryarê ji Aliyê Amerîka, Brîtanya û Fransayê ve, wek bersivekê li hember bikaranîna çekên Kîmyayî li dijî bajarê Xan Şêyxûnê li Idlibê hat, ku di 4ê vê mehê de rû da û ei encamê de zêdetirî 100 welatiyên sivîl ên Sûriyê jiyana xwe ji dest dabûn û bi sedan kes jî birîndar bûbûn.

Di dema dengdanê de, Rûsya veto bikar anî, û Bolîviya jî li dij derket, û Çîn, Kazaxistan û Etiyopiya jî ne li dij bûn û ne jî bi porjebiryarê re bûn.

Herwiha 10 welatan jî dengê Erê dan, lê belê di encamê de ew porj biryar ji ber vetoya Rûsyayê nehat qebûlkirin.

 

rudaw

Ji Îmaratê bo serxwebûna Kurdistanê piştgirî

Cîgirê Fermandeyê Polîsê Emîrnişîna Dubayê li Mirnişînên Yekgirtiyên Erebî (Îmarat) Zahî Xelfan Temîm piştgiriya xwe bo serxwebûna Herêma Kurdistanê aşkere kir û diyar kir, damezrandina dewleta serbixwe ya Kurd pêwîstiyeke dîrokî ye.

Cîgirê Fermandeyê Polîsê Dubayê, Zahî Xelfan Temîm îro li ser hesaba xwe ya Twitterê çend nivîs ji bo piştgirîkirina damezrandina dewleta serbixwe ya Kurdistanê belav kir.

Xelfan Temîm ragihandiye: “Avakirina dewleta serbixwe ya Kurdî pêwîstiyeke tarîxî ye ku rewşa mirovî ya Kurdan wê yekê dixwaze”.

Xelfan Temîm amaje bi zulm û zordariya derheqên gelê Kurd de kiriye û gotiye: “Gelê Kurdistanê ji reftara xirab a deweltên cîran, Îran, Iraq, Sûriye û Tirkiyeyê hêjatir û qedirbilindtir e”.

Temîm di twîteke din de dibêje: “Serxwebûna Kurdistanê hêz û quweteke din dibexşe deverê. Ew gel hêjayê serxwebûnê ji wan dewletan e ku bi demekê dirêj zulm lê kirine”.

Cîgirê Fermandeyê Polîsê Dubayê di berdewamiya nivîsên xwe yên li ser twitterê de weke amajedan bi rola Fermandeyê Supaya Quds a ser bi Supaya Pasdaran a Îranê Qasim Silêmanî li Iraqê û destwerdanên wî ragihandiye, pêwîst e Silêmanî ji Kurdistanê were dûrxistin.

Zahî Xelfan Temîm dibêje: “Serxwebûna Kurdistanê ji vîna (îradeya) gelê Kurdistanê ye û Silêmanî nikare li hermberî wê bisekine, dema ku gel ji serxwebûnê re bêje, Erê”.

Xelfan Temîm tekez dike, yên ku li pêşiya damezrandina dewleta Kurrdistanê asteng û pirsgirêkan derdixin, gunehkar in (mucrim in).

Temîm bang li gelê Kurdistanê jî dike û wan weke nivşên Selahedîn Eyûbî bi nav dike û dibêje: “Ey nivşên Selahedîn Eyûbî, niha dema we ye ji bo ragihandina dewleta serbixwe…Ji ummeta Mihemed, ez yekem kes dibim, ku we nas bikim”.

 

Rduaw

Parlamenterên Îranê: Em li dijî serxwebûna Kurdistanê ne

Hejmareke parlamenterên Îranê ragihandin, ku ew li dijî referendum û serxwebûna Başûrê Kurdistanê ne.

Parlamenterê bajarokê Memesenî ya parêzgeha Fars Mesûd Gûderzî ji medya welatê xwe re ragihand; “Pêkanîna vê daxwaziyê dibe cihêxwazî û serxwebûna Kurdistanê jî dê bibe sedema parçebûna xaka Iraqê. Komara Îslamî ya Îranê parçebûna Iraqê qebûl nake. Yekîtiya xaka Iraqê ji bo me xeta sor e.”

Hevdem parlamenterê navçeya Fîrdews a parêzgeha Xorasana Başûr Mihemed Reza Emîr Hesenxanî jî ragihand; “Daxuyaniyên berpirsên Îranê ne destwerdan in. Îran xema paşeroja Iraqê dixwe lewma parçebûna Iraqê qebûl nake.”

Di destpêka vê mehê de jî Berdevkê Wezareta Derve ya Îranê Behram Qasimî derbarê bilindkirina Ala Kurdistanê ya li Kerkûkê de helwesta welatê xwe eşkere kiribû û ragihandibû ku “ev kar ne destûrî ye.”

Cigîrê Wezîrê Derve yê Îranê Sadiq Husên Caberî Ensarî jî heman awayî dijberiya xwe ya li hember giştpirsî û serxwebûna Başûrê Kurdistanê anîbû ziman û ev yek weke “krîzeke nû li Rojhilata Navîn” binav kiribû.

Roja 2ê Nîsanê polîtbûroya YNKê û PDKê di bin serokatiya Mesûd Barzanî de civiya bûn û biryar dabûn, ku îsal referendum were kirin.

 

 

Rudaw

Do û Îro Newroz

DÎROKA NEWROZÊ
Di efsaneya Newrozê de tîranekî bi navê Dehhak (Zehhak) hebuye. Çîroka Dehhak yan jî Zehhak weha tê neqlkirin. Masudî, niviskarê islam yê çaxa navendî û Firdews, niviskarê destana Iranê ya binavûdeng Şahname û niviskarê Kurd yê çaxa navendî Şerefxan Bitlisî di pirtûkê xwe de Dehhak weha rawe dikin:

DÎROKA NEWROZÊ

Do û îro Newroz

Newroz, ‘Nû roj’ yanê tê wateya ‘Roja nû’. Di kevneşopî de newroz cejna pîroz a sersala nû ye. Iranî jê re Nouroz, gelê Kurd jî Newroz dibêje. Bingeha vê bêje bi eslê xwe digehêje dema Zorastriyan yanê Zerdûştiyan. Newroz di nav welatê Rojhilata Navîn de di nav civaka Kurd û Iranê û welatên Asya Navîn û di Azerbeycan û Afxanîstanê de tê pîroz kirin. Hinek civakê Pakistanê yê bi eslê xwe Iranî jî Newrozê pîroz dikin.

Di mîtolojîye de Newroz

Berî ku esfaneya Newrozê sîrove bikim divê ez esfanê û dîroka efsanaya hineke vekolînim. Efsane wek cîroka rasteqîn ji nifşeke derbasî nifşeke bûne. Bûyere di efsane de tên peşandanî (neqlkirin) carcaran berzeyi rastiyê (surrealîst) ne, lê belê bi piraniya xwe bûyerên rasteqîne û xwe bi kesatiyên di jiyana rasteqînî va zexm digrin. Ev çîrokan piraniya xwe bi kesatiyên karê lehengî kiri va giredayine. Şaîrê Yewnanî kevnarê Homeros di destana xwe ya bi nave İlyada de û Odesseia de sûd ji efsaneyê derbareyê qral û lehengan de girtiye. Gelek çîroka çavkaniya xwe ji efsaneyan girtine. Efsane di çanda her neteweke de cihekî girîng digrin. Ji bo vê yekê efsaneyan bi mîtolojiye ve giredaneke xwe heye. Mirov di axa tê de dijî de kesateye ku girîng hatine dîtin, bi tiştan (objeyan) û yan bi cihgekî pîroz û yan hinek mijarê bihaya wan ne diyar in bi cûrê dirûvan (teşeya) têtin şirove kirin. Hinek bûyere borî lêzêde dikin ji nifşeke derbasî nifşeke dikin.

Mitolojî bi xwe tê çi wate: mitolojî di oleke an di çanda miletekî de Xwedê yan an lehengan, gerdunî û di derheqa zabûna mirovan de hemû efsanê devkî û nivîskî yên civinî û zabûna van efsaneyan, şîrovakirin wateya wan û lêgerina wan û senifandina navê şaxê zanistî ye. Mîtolojî di Grikî de tê wateya ‘gotine /wûtine’ û ‘bîstî’ an ‘axaftin’ e û ji gehêştina van herdu bêjayan çêbûye. De Yewnaniya kevnare de tê wateya “gotinê berê hatine kirin” e ku dubare dibin.

Di dem derbasbûne de di zimanê ewrope de wateya efsanê werdigire. Di wateya kararîna nûdem de mîtolojî ya oleke diyar e an ya hemû mîtan (efsane) rawe dike. Mînak: mîtolojiya Keltan, mîtolojiya Romeyan û mîtolojiya Grîkan. Efsane bi mijarê xwe Xwedêyan, lehengan û bûyerên ku ji tiştê afrandine der tên çêdibin. Bi piranî ji aliyê dengbêj û rahîban ve tên gotin û belavkirin. Hinek cara wateya xwe ya efsaneya wenda dikin û dibin gotine folklorî û perîye çîrokan.

Di mîtolojiya Kurd de Newroz

Di efsaneya Newrozê de tîranekî bi navê Dehhak (Zehhak) hebuye. Çîroka Dehhak yan jî Zehhak weha tê neqlkirin. Masudî, niviskarê islam yê çaxa navendî û Firdews, niviskarê destana Iranê ya binavûdeng Şahname û niviskarê Kurd yê çaxa navendî Şerefxan Bitlisî di pirtûkê xwe de Dehhak weha rawe dikin: ‘Dehhak qralekî nebaş hebûye; li ser herdu milê wî kulê mîna maran derdikevin. Dehhak bi salanê ku van kulê di maran çûyi derman bike mejûye du gencan wek melhem tê dide ku êşa wî kêm bibe. Ew fikr û raman dibêjin doxterekî fîtne daye wî ku mejûye insana di kulê xwe bide. Du re merivên zîrek nexwazin ewqas genç telef bibin li cihê mejuye gencekî yê miheyeke wek derman di kulê Dehhak didin û ji wan gencan her yekî azad dikin ew jî diçe çiyan. Belê herroj gencek tê azad kirin. Li dijî zordariya Dehhak nerazîbûna xwe gel bilind dibe, asilzade plana serhildanek dikin di bin serokatiya Kawa (Kaveh) hesinker de şoreş bi ser dikeve û Kawa şeş lawê xwe ji ber lepên Dehhak (Zehhak) rizgar dike. Beriya şoreşê Kawa çawa ku di efsane de tê qalkirin ev genç azad kirine. Li gor efsaneya ku Kurd neql dikin Kawayê Hesinker ew kesê çûne çiya wan hînî leşkerî dike û ji wan arteşeke amadedike bo qasra Dehhak dagirbike; qasrê Dehhak bi vê arteşê dagir dike û serê Dehhak bi çakûç dipelçiqîne; di encame de Kawa, Ferudun wek qral nîşan dide’.

Di bingeha vê çîrokê de efsaneyê Iranê kevin jî cih girtine. Ewliya Çelebî di berhema xwe ya binavûdeng ‘Seyahatname’de ji Sancaqa ‘Şehruzor’ ya bi navê ‘Merkawe’ behsdike ku ev nav ji navê Kawayê hesinker hatiye standin.

Li gor erdnîgarê sedsala 12’an Yaqut Hamawî bibêje ‘Zor lawê Dehhak e û bajarê bi nav û deng Şehruzor ava kiriye’. Li gor mîtolojiya Kurdan, Kawa bi xwe di bin sitemkariya Dehhak de 2621 sala berî jiyaye. Ev kathejmar sala ku Kurdan qralê Asuriyan Dehhakê despot ji tac û text dûr xistine. Xirawiye Dehhak tu car rê nedaye ku bihar li Kurdistanê dirêj dom bikin. Ew roja ku Kawa, Dehhak kuştiye 20-21 ê Adarê wek rojeke pîroz her wexte hatiye pîroz kirin.

Duwayi Kawa Dehhak dikuşe dibêje ezê agirekî dadim ku ciwanê li çiyan serkeftina me bibînin ew jî li wir agirê xwe dadin tevî şenaya rizgarbûna ji Dehhak bibin. Di encame de bihar dizivire Kurdistanê. Hinek cûre çîrokê Dehhak yê din jî hene, belê di toreya Ahl-e Haqq (Yarsan) Kawayê hesinker dijî Dehhak (Zehhak) ê zordar serîhildide û arikariya Ferudun dike ku Dehhak ji Demawendê dûrxîne.

Newroz îro bûye sembol û nîşana serhildan û azadiya gelê Kurd. Em dikarin bibêjin di dîroka Newrozê de cûdayetî ye nezikî hevdu û dûrî hev jî hene. Hinek dibêjin Newroz 21ê Adarê ye, hinek jî dibêjin Newroz roja 31 tîrmexê an jî dibêjin 21 îlonê ye. Ev cure rojê cûda yê dîroka Newrozê ji salnameya kevn ya Zerduştiyan û ya hicrî ya Ereban tên. Dem kathejmara roja Newrozê diçe digehêje dema Ahamediyan, ew jî kevnare miletekî Iranî ye.

Di pir olan de mîtolojî cihekî girîng standiye. Her çar olên mezin Hiristiyanî, Islamî, Musewî û Budizmê di bin bandora mitolojî dane; Minak: mitolojiyeke islam, mitilojiyeke hiristiyana, mitilojiyeke musewiyan û mitolojiyeke Budistan heye. Efsane van olan hemu di bin bandora mitolojiya Zorastriyan (Zerduştiyan), Manizm û Ahamediyan û bandora efsanê Irana kevin in: Persan, Medan, Sohdan, Ahamediyan û Sasaniyan heye û her manidar in. Minak: ola Zerduştî ya ramana dualizmê ya dualî pir aşîkar e. Çawa têt neqlkirin ku bapîre Kurdan Med in, bapîre Iraniyan jî Pers in. Di mitolojiya Med û Persan de Hurmuz gelek canawaran diafirîne, Ehrîman jî hinekan ji van ji xwe re dixwaze. Ev herdu Xwedê yeke rindiye û qenciye yek jî yê xirawiye û tariye. Newrozê ji van mîtan jî gelek bandûrî û bizavî standiye û bi sedsalan heta îro domkiriye.

Di nûdemê de Newroz

İro Newroz ne tenê di nav gele Kurd û Iranê de tê pîroz kirin. Newroz ji rojhilata Navîn heta Asya Navîn tê pîroz kirin; Minak: li welatên weku Ozbekistan, Kirgistan, Turkmenistan, Kazakistan, Tacikistan, Afxanistan û Azerbeycan jî Newrozê weku rojeke cejna netewî tê pîroz kirin, Sofî yê islam û Bahaî vê roja pîroz bi adet û toreyê xwe dixemilîlin. Hineke miletê Asya Navîn, Newrozê weki cejneke olî pîroz dikin; cilûbergê xwe yê nû li xwe dikin, xwarina çêdikin, çoşeke nîv olperestî û netewî li dar têxînin û diçin ziyaretgehan û mezelên mîrovên miqqedes ziyaret dikin. Çawa me berî jî got: Newroz ji dema agirperestiyê gehêştiye dema ola islamî, loma gelek elementê nu û motifê nû ketine nav û hêj jî dikevine nav.

Çawa me li jor behskir Newroz beriya islamî de heye. Lê li İrana nû ya islam Newrozê çawa pîroz dike, dibê em bi kurtasî jê behsbikin; li İranê jî Newroz roja nû ye yanê sersala nû ye; di Iran nû de hefteyek tatîla Newrozê heye; bi gelek cûda cûda cûreyan Newroz li İranê pîroz dibe; Mînak: berî Newrozê hefteyekî di ser agiran re tê bazdan û Sêzdeh Bedar (Sêzdehmîn roj) hinek beşê ji çalakiyê Newrozê ne. Li İranê di dema Newrozê de di her maleke de ‘Haft Sin’, zadê bi herfa ‘S’ dest pêdikin, dîtin girîng e. Di eyni demê de hejmara heft di nav hinek miletan û çandan de hejmareke pîroz e. Di ola Zerduştî de hejmara heft ya melekeyan diyar e. Dû re di adet û toreyan de heft nebat (giya) û tov (toxim) mînake sembola destpêka jiyaneke nû pel vedide. Ew heft zadê (tuşt) bi herfa Farsî ‘S’ destpêdikin ev in:.

Sebze- ce û genim, nokê di vazo de mezin dibin; sembola ji nûva ji dayikbûne ye;
Sananu- şîrîniya muhalebiye ji ard çêdibe; semboliya piraniye (xenitiye);
Senyed- mêwe (fêkî) ziwa (hişk) kirî; sembola hezkirine ye;
Sîr- sembola derman û derman kirine ye;
Sîb- Sêv; sembola sîpehî û sihetî ye;
Somaq- sumaq; semboleke rengê zeraqê rojê (berbang) ye;
Serkeh- Sirke; sembola temen (umr) û aramê (sebir) ye.
Li İranê di roja Newrozê de li ser masa xwarine cûda cûda sembolik tişt hene. Carcaran pere didine ser masa jibo nişana dewlemndiye; sebeteke bi hekan va hatiye resim kirin bo berekete; masiyekî zêrînî di tasikeke de nişana jiyane; neynik semboleke pîrozbahiye û mûm tê wateya dilgeşî û kamiraniye hwd…. Carcaran jî li İranê yekî bi nave Hacî Firuz wek nûçegihan suretê xwe reşdike xebera demsala Newrozê dide. Bi heftan cilê xwe yê sor li xwe dike û digere xeber dide ku dawiya salê hatiye. Haci Firuz xwe reş û sor dixemilîne û bi tanbûrê digere, klam û strana dibêje û dans dike li kolan û qûncikan ku mîzgîniya sala nû belav bike.

Sêzdeh Bedarê yanê sêzdeh rojê sala nû de mirov tev malbatê xwe derî seyrengaha dikevin bo piknikê. Li İranê baweri ewe ku vê rojê li mal mayin sedema afet û bela ye. Ji bo vê yê herkes tev dost û hevalan xwe dicive.

Newroz sembola berxwedanê

Newroz îro li ba Kurdan semboleke giranbihaye bo şerê azadiyê û wekheviye û serbilindiye.

Kurd îro li başurî Kurdistanê bê tirs û xof roja Newrozê di azadiye de pîroz dikin; cilûbergê Kurdî li xwe dikin û li seyrangah kom dibin bi çoşeke gelemperî bi mîlyona dicivin bi hemd

ê xwe pîroz dikin; kes wan nerehet nake, ew edî serfiraz û bextiyar dijîn. Li İranê ji Kurd ji İraniyan cûda Newrozê pîroz dikin; li İranê Kurd ne azad in, belê bo pîrozkirina Newrozê tu astengî li İranê tune ne. Li bakurî Kurdistanê Newroz bi xwîna gencê Kurd hatiye sor kirin.

Di 30 salê dawi de Kurdê bakur zor zehmetî ditîn û êşiyan û hepisbûn lê ji çoşa Newrozê hiç wexteke bi şunde neman. Li bakur tevgera Kurd a azadixwaz Newroz kir festivaleke cihanî û îro hemû Kurd û cihan pê serbilinde. Xortê Kurd di 1980’î de bi xwîna xwe cejna Newrozê xemilandin û avdan. Dîroka Newrozê gencên Kurdan bi herfê zêrinî nivisandin û bi dinyaye dan naskirin. İro li her çar parçê Kurdistanê bi mîlyonan Kurd Newrozê pîroz dikin; bo azadî û serxwebûne Newroz kirine sembola serhildanê. Li hemû cihanê Kurd dîroka Newrozê didin nivisandin. Dinya pê şîyarbûye ku Newroz bingeha xwe ji kijan çand û mîtolojiye girtiye…..

Têbinî: Di van rojên dawî de malpereke Kurd de nivîsareke bêbext hatiye nivîsîn, dibêje em dev ji efsaneya Kawa hesinker berdin vegerin rastiya. Bi aqilê wî mîrovî mîtolojî dûrî rastiye. Ew kes dibêje qadr û qiymeta efsaneya di nav çandê de ewqas ne girîng e. Eger ev kesa baş bifikire îro ne tenê dijminê mîletê Kurd, lê belku hemû cihan bi çavnebariyê û bi hesûdiyê li Newrozê li çoşa Newrozê temaşe dikin ka çawa festîvalê gelêrî dibin. Dibê em Kurd hinekê bixwînin û dû re biaxifin û binivîsin. Dîroka newrozê gemarî û şêlo nekin. Dijmine gelê Kurd çav berdane berhemên me ye dîrokî. Divê em şîyar bisekinin.

Drs Yusuf Kaynak

Nîşe: Ev nîvîs cara pêşî di dîroka newroza 2016an de hatiye weşandin.

 

candname.com

Merkel û Trump li Koşka Sipî hevdîtinek kirin

Şêwirmenda Almanyayê Angela Merkel li Koşka Sipî bi Serokê Amerîkayê Donald  Trump hevdîtin pêk anî.

Şêwirmenda Almanyayê Angela Merkel û Serokê Amerîkayê Donald  Trump piştî hevdîtinê li Koşka Sipî konferansa rojnamevaniyê li dar xistin.

Donald Trump di konferansê de diyar kir, dixwaze hilberîna pîşesaziyê bihêztir bike û di vê mijarê de hêza jinan jî dixwaze zêde bike.

Trump destnîşan kir, divê welatên endamên NATOyê ji aliyê madî ve hinekî din jî beşdar bin û herwiha ev mijar bi Merkel re axiviye.

Donald Trump cardin biryardariya xwe ya têkoşîna li dijî terorîzmê anî ziman.

Herwiha Trump aşkere kir,  ew dê bi Merkel re mijarên bazirganiyê jî biaxivin û got, ew dikarin siberojeke ku hemû welatî bi ewlehî bijîn, bi hev re ava bikin.

 

Rudaw

Ji pênûsa nivîskarên Rojavayê Kurdistanê Helebce

Roja 16.03.1988ê li hemû aliyên Kurdistanê û bi taybetî li Başûrê Kurdistanê rojeke herî reş û tehl bû di dîroka gelê kurd de. Di wê rojê de, neyarên gelê Kurd bihara Kurdan xeniqandin û bi çekên kîmyayî 5 hezar kurd qirr kirin û xaleke tarî li ser eniya mirovatiyê mohr kirin.

Komkujiya Helebçe cihê xwe di helbesta Rojavayê Kurdistanê de jî digire. Helbestvan û nivîskarên Rojavayê Kurdistanê bi vê komkujiyê pir êşiyan.

Bêtara Helebçe ku nayê binavkirin û ziman têra nîşandana êşa wê nake, bandoreke mezin li helbestvanên Rojavayê Kurdistanê jî kir ku wan jî êş û bîranîna Helebçe di berhemên xwe de zindî hiştin.

Seydayê Keleş navê dîwana xwe ya şeşan ku di sala 2007an de derket kir “Helebçe”.

Keleş bi komukjiya Helebçeyê dinale û diqîre û bi dilekî tije êş, keser û kovana xwe wiha vedihûne û wiha dibêje:

“Ji kêre bêjim çilo bêjim.

Ji kû bêjim li ser te ey Helebçeya jar û birîndar.

Li kolanan, li ser bênderan, li ser riyan.

Xelkên Helebçe raketî û bêdeng in.

Zarokên biçûk di hembêza dê û bavên xwe de bêdeng in û nalebitin.

Li vê gosirmetê, li vê êşê, li vê janê.

Gelî miletên cîhanê hûn li ku mane?

Werin binêrin li Kurdistanê.

Bi hezaran ji bîna xerdelê hatine raxistin, li çarçî û meydanên Helebçeya jar û bêçar.

Bi hezaran keleşên miriyan li dora Helebçeyê kom in.

Bi xem û kul tevde razan. Em ê çi bêjin gelî mirovan.

Emê li kê bikin hawar û gazî.

Li çol û çiyan bê xwedî diman.

Teyr û tilûr kom dibûn û dixwarin goştên wan.

Bê gor û goristan diman xelkên Helebçe.

Hişk dibûn ev dar û buhar, miçiqîn kanî, ev çem û rûbar.

Ey Helebçeya dilsoz ka ew kêf û şahî, ka ew keç û xort li ku mane?”

Helbestvan û nivîskarê Kurd yê erebînivîs Îbrahîm Yûsiv jî di helbesta “Helebçe Bixêrhatina We Dike” ku Selah Mihemed ew kiriye kurdî, dibêje:

“Rondik li ser Helebçeyê dibarin.

Bênder tozê ji ser xwe vedimalin.

Bombe berî balafirê hat.

Bahor, mirin, sînor.

Darên xwe avêtin cîhokê.

Helebçe li ser ekrana televizyonan tê nîşandan.

Bi cilên xwe yên çiyayî.

Balafir wê dialêsin.

Ji pişt berçavkan helbestvan bi ser rojnamê de radibe.

Di rengê qehweyê de bû xwîna wê.

Lê balafirê dîdar bi dawî anî.

Helebçe bi ser rûyê xwe de hat.

Di ser rûyê me re Helebçe çû.

Helebçe bê me vegeriya.

Bayê gund Helebçe bi xwe ve daleqand.

Bûne wêne di arşîva me de.

Bûne ximav di pênûsa me de.

Êdî bes e Helebçeyê.

Em ê te bi nav bikin û em ê rûyê te ji komkujiyê bidin hev.

Helebçeyê tu mîna duh î, va em hatin.”

 

Rudaw